Lessen uit de zaal #5: waarom je beste programma een programma met lucht is
Ken je dat programma? Om 9.30 uur welkom, om 9.35 uur een keynote, daarna drie pitches, een panel, een lunch van 35 minuten, twee workshoprondes, een plenaire terugkoppeling en om 16.55 uur nog “even afronden met de wethouder”. Op papier oogt het rijk. In de zaal voelt het als een treinreis waarbij je bij elk station net te laat bent om uit te stappen.
Het is een van de valkuilen die ik als dagvoorzitter het vaakst tegenkom: een programma dat zo vol zit dat er geen ruimte meer overblijft voor waar je het evenement eigenlijk voor organiseert. Gesprek, verbinding, nieuwe inzichten. Daarom les 5: minder programma, meer effect.
Waarom programma’s altijd te vol raken
Het is geen onwil. Een vol programma ontstaat bijna vanzelf. Iedere afdeling wil haar onderwerp terugzien. Elke spreker die je polst, zegt ja, en dan voelt het ongemakkelijk om iemand weer af te zeggen. En diep vanbinnen speelt nog iets: de angst dat deelnemers vinden dat ze te weinig hebben gekregen. Een vol programma voelt als zekerheid. Kijk, we hebben er werk van gemaakt.
Maar volheid is geen kwaliteit. Deelnemers onthouden niet hoeveel er op het programma stond. Ze onthouden wat ze zelf hebben gedacht, gezegd en gevoeld. En daar is ruimte voor nodig.
Zenden kost tijd, landen kost meer tijd
Een vuistregel die ik organisatoren graag meegeef: plan voor elk blok zenden minstens evenveel tijd om het te laten landen. Twintig minuten presentatie? Dan ook twintig minuten om erover door te praten, vragen te stellen of het te vertalen naar het eigen werk. In de voorbereiding voelt dat als verspilling. In de zaal is het precies het moment waarop het gebeurt.
Vergelijk het met een diner. Je kunt drie gangen in een kwartier naar binnen werken, maar dan houd je vooral buikpijn over. Een programma heeft ook verteringstijd nodig.
De vier schrapvragen
Hoe kies je wat eruit gaat? Leg elk onderdeel naast deze vier vragen.
- Draagt dit bij aan wat er na afloop anders moet zijn? Weet je dat nog niet precies, lees dan eerst les 1: Begin bij het eind terug. Twijfel je bij een onderdeel, dan is het antwoord meestal nee.
- Moet dit live, met deze mensen samen in één zaal? Informatie die je ook in een mail, een filmpje of een leesstuk kwijt kunt, hoeft geen kostbare zaaltijd op te eten. Bewaar de zaal voor wat alleen samen kan: ontmoeten, afwegen, samen bouwen.
- Staat dit erin voor de deelnemer of voor de organisatie? Soms staat een onderdeel op het programma omdat iemand intern zichtbaar wil zijn. Begrijpelijk, maar wees daar eerlijk over en houd het dan kort.
- Wat gebeurt er als we dit weglaten? Is het eerlijke antwoord “eigenlijk niet zoveel”, dan weet je genoeg.
Doe deze oefening niet in je eentje. Zet de programmacommissie bij elkaar met één opdracht: speel 20 procent van de tijd vrij. Je zult zien dat het makkelijker gaat dan iedereen vooraf dacht. En dat het programma er scherper van wordt.
Ruimte is geen gat, het is een werkvorm
Lucht in je programma betekent niet dat deelnemers niets doen. Het betekent dat jij als organisator niet alles voor ze invult. Een paar manieren om die ruimte slim te benutten:
- Plan een buffer per dagdeel. Een kwartier lucht voor en na de lunch. Loopt het uit, dan vangt de buffer dat op en hoef je geen goed gesprek af te kappen. Loopt alles op tijd, dan heb je een cadeautje: extra gesprekstijd.
- Eén vraag in plaats van drie. Geef werksessies liever één goede vraag om echt in te duiken dan drie vragen die je allemaal maar half beantwoordt.
- Bouw een stil moment in. Twee minuten om op te schrijven wat je meeneemt. Voelt spannend in een volle zaal, werkt verrassend goed.
- Laat het gesprek zijn werk doen. Als je merkt dat er iets gebeurt in de zaal, iets wat schuurt of iets wat ontroert, dan wil je daar tijd voor hebben. Met een overvol programma moet je als dagvoorzitter juist dan op de rem trappen.
En de spreker die afvalt?
Schrappen betekent soms nee zeggen. Dat is lastig, zeker richting een collega of een bestuurder. Maak het gesprek makkelijker door het doel van de dag centraal te zetten: “We willen deze dag vooral ruimte geven aan het gesprek tussen bewoners en beleidsmakers. Daarom kiezen we voor minder presentaties.”
Bied daarna een andere rol aan. Vijf minuten in plaats van twintig. Gastheer of gastvrouw van een gesprekstafel. Degene die aan het eind reageert op wat er is opgehaald. Of een bijdrage in het verslag of de follow-up. Vaak blijkt een spreker eerder opgelucht dan teleurgesteld. Neem die nieuwe rol wel mee in je briefing, dan weet iedereen waar hij aan toe is.
De ademtest
Twee snelle checks om te zien of je programma klopt.
Lees het hardop voor. Raak je buiten adem, dan raken je deelnemers dat ook.
Tel de minuten. Hoeveel minuten wordt er gezonden, en hoeveel minuten zijn deelnemers zelf aan het woord? Bij een participatiebijeenkomst of een teamdag wil je dat deelnemers minstens de helft van de tijd zelf aan zet zijn. Bij een congres mag zenden zwaarder wegen, maar ook daar geldt: geen blok zonder landingsbaan.
Minder programma voelt in de voorbereiding als inleveren. In de zaal blijkt het bijna altijd winst. Mensen gaan naar huis met minder onderwerpen, maar met meer dat blijft hangen.
Even sparren?
Zit jij met een programma dat uit zijn voegen barst en weet je niet waar je moet beginnen met schrappen? Bel of mail me gerust. Ik kijk graag met je mee, als dagvoorzitter of als procesbegeleider die het programma samen met je vormgeeft.
Volgende week in Lessen uit de zaal: kies sprekers op match, niet op naam. Waarom die bekende keynote niet altijd de beste keuze is voor jouw zaal.
